Kontrola wewnętrzna

  Medical photo created by freepik - www.freepik.com Sytuacja jest inna niż w grudniu 2019, inne są ryzyka, inne jest prawie wszystko. Zostały te same zadania podstawowe jednostek, ale tym razem realizować je trzeba w realiach covidowych. Dotyczy to zarówno kwestii formalnych (zmian w przepisach, procedurach), kwestii technicznych (kontaktów międzyludzkich, technologii wspierającej te zadania) jak i finansowych (aktualizacje budżetów, inne priorytety). Audyt wewnętrzny w tych realiach będzie inny – choć czy w czasach ciągłej zmienności możemy mówić o jakiejkolwiek stałości – mamy wszak warunki określane jako VUCA? Analiza otoczenia i dostosowanie się do warunków zawsze cechują i będą cechować sprawną funkcję audytu. 

Wracam do pisania bloga. Zaczynam od kilku uwag do ostatniego wystąpienia kontrolnego NIK dotyczącego funkcjonowania audytu wewnętrznego. Zapraszam do lektury. Podejmowane kontrole NIK oraz publikowane wytyczne Ministerstwa Finansów pozwalają zbudować pewien zbiór wskazówek, w jaki sposób należy kształtować realizację usług audytu w jednostkach. Czuję się zobowiązany aby na bieżąco informować Państwa o pojawiających się nowych informacjach i opatrywać je własnym komentarzem oraz propozycją ich implementacji.   Poniższe uwagi oparte są o wyniki kontroli NIK „Audyt wewnętrzny w jednostkach samorządu terytorialnego” z kwietnia 2020 roku. Publikacja dostępna jest na stronie: https://www.nik.gov.pl/kontrole/P/19/074/LSZ/

Rynek usług doradczych / audytowych, tak jak zapewne każdy inny ma swoją szarą strefę. W opisywanym poniżej przypadku sam audyt jest jedynie pretekstem do wyłudzania środków. Poza mechanizmem wskazanym przez CBA aż ciśnie się możliwość opłaca rolnikom takich audytów, rozliczając te koszty w  80% dopłaty - za usługę, której nie było - więc jest się czym dzielić. Czy rynek audytów projektów unijnym może być dotknięty tym zjawiskiem? Zasady są bardzo podobne - beneficjent musi mieć audyt, audytor chce zarobić. Teoretycznie nikomu nie zależy na szukaniu "dziury w całym". http://wyborcza.pl/1,75248,15539952.html

Ustawa o kontroli w administracji rządowej, która weszła w życie 1 stycznia 2012 ( Dz. U. z 2011 r. Nr 185, poz. 1092.) tylko połowicznie reguluje kształt kontroli instytucjonalnej w administracji rządowej. Chociaż obszar kontroli jednostek podległych i nadzorowanych został ukształtowany w sposób precyzyjny oraz, jak się można spodziewać, efektywny to relacje pomiędzy funkcjami audytu wewnętrznego a komórkami kontroli oceniającymi obszary wewnątrz jednostki zostały pozostawione rozstrzygnięciom indywidualnym, czyli na poziomie jednostek. Kontrola instytucjonalna, upodabniając się coraz bardziej do audytu wewnętrznego wymuszą podjęcie w najbliższym czasie decyzji systemowych co do kształtu funkcji kontrolnej oraz oceniającej na poziomie całej administracji. Celem artykułu jest analiza tych zagadnień oraz próba wypracowania możliwych rozwiązań.

21 września bieżącego roku Koło Audytorów Wewnętrznych działające przy olsztyńskim oddziale  Stowarzyszenia Księgowych w Polsce zorganizowało konferencję "Kontrola zarządcza i audyt wewnętrzny formą skutecznego zarządzania jednostką". Było to pierwsze wydarzenie tego typu w województwie warmińsko – mazurskim.

Audytorzy wewnętrzni właściwie od momentu ustanowienia zarządzania ryzykiem w administracji publicznej bardzo mocno wspierali, bądź czasem wręcz wdrażali ten obszar. Sytuacja taka doprowadziła do bardzo mocnego powiązania obu funkcji, które z zasady powinny być rozłączne – w końcu to audyt ocenia efektywność systemu zarządzania ryzykiem jako jednego z kluczowych obszarów Kontroli Zarządczej.

Audyt wewnętrzny funkcjonuje w polskiej administracji od niemal dziesięciu lat. To bardzo dużo i bardzo mało zarazem. To dużo jeżeli chodzi o wypracowanie metodyki, utworzenie komórek, czy też często „mikrokomórek” audytu w poszczególnych instytucjach czy wreszcie wystarczająco długo by sami audytorzy zrozumieli kim są i czego się od nich oczekuje. Z drugiej jednak strony to zbyt mało by audyt wewnętrzny na trwale wpisał się w pejzaż administracji czy też stał się procesem właściwie umiejscowionym i połączonym funkcjonalnie z systemami zarządzania i kontroli zarówno w skali mikro (same jednostki) jak i makro (całe Państwo).

Poruszałem już wcześniej bardzo ciekawą kwestię benchamrkingu czy też ogólnej oceny działania komórki audytu. Temat ten pojawił się w audycie wewnętrznym administracji publicznej po opublikowaniu przez Ministerstwo Finansów wstępnego raportu z benchmarkingu: http://www.mf.gov.pl/_files_/audyt_wewn_i_kontrola_zarz/audyt_wewnetrzny_w_sektorze_publicznym/metodyka_i_dobre_praktyki/benchmarking/20110916_raport_benchmarkingowy.pdf

Niedawno po raz kolejny obchodzono w Polsce „Dzień bez łapówki”. Media podały przy tej okazji informację, iż wysiłki podejmowane przez nasze państwo w dziedzinie zwalczania korupcji zaowocowały polepszeniem pozycji Polski w światowych rankingach, np.: „W rankingu Transparency International Polska plasuje się na 41 miejscu na świecie pod względem dostrzegania korupcji w życiu społecznym ze wskaźnikiem 5,5. Najlepszy wynik w dziesięciostopniowej skali otrzymała Nowa Zelandia - 9,5.” [i]

Jakiś czas temu niemałe poruszenie w środowisku audytorów administracji publicznej wzbudziło opublikowanie przez Ministerstwo Finansów dokumentu „Benchmarking audytu wewnętrznego w jednostkach sektora finansów publicznych”. Proponowane przez MF mierniki zostały wcześniej opublikowane, celem poddania ich dyskusji publicznej. Uwagi wniesione przez środowisko zostały zebrane na końcu wraz z odpowiedzią samego MF. Chyba nikt nie zauważył jakim krokiem milowym jest opublikowanie przez instytucję publiczną otrzymanych, często krytycznych uwag wraz ze stanowiskiem tejże instytucji w stosunku do uwag. Czy te stanowisko jest satysfakcjonujące czy nie to oczywiście druga sprawa, jednakże samo ich opublikowanie jest jednym z kroków ku pełnej rozliczalności. Również i ja wniosłem niewielkie uwagi do proponowanych mierników. Słowem wyjaśnienia informuję, iż jestem zdecydowanym zwolennikiem wprowadzenia takiej innowacji. Katalog uwag wskazuje na duże zaangażowanie niektórych komórek audytu w rozwój...

W swoim pierwszym wpisie na niniejszym blogu chciałbym poruszyć temat Kontroli Zarządczej. Nie, nie będę narzekał i wytykał ewentualnych błędów czy luk w całej koncepcji. Jako audytor jestem gorącym zwolennikiem „good governance” w polskim wydaniu i z całym przekonaniem popieram tę koncepcję. Zapewne każdy audytor, czy to poznając daną jednostkę, czy przygotowując się do konkretnego zadania audytowego, zapoznaje się z oświadczeniem o stanie kontroli zarządczej (oczywiście o ile takie zostało sporządzone). Ja robię podobnie, często oświadczenia są krótkimi dokumentami stwierdzającymi, iż wszystko jest w jak najlepszym porządku, wszystkie kryteria oraz standardy są spełnione i w ogóle jednostka funkcjonuje świetnie. Z mojej perspektywy oświadczenie służyć ma doskonaleniu jednostki, być swoistą deklaracją najwyższego kierownictwa co do stanu swojej jednostki oraz sposobu na usprawnienie jej działalności. Trudno mi się zgodzić z osobami twierdzącymi, że w urzędzie X czy Y KZ nie funkcjonuj...